الشيخ رسول جعفريان

974

صفويه در عرصه دين ، فرهنگ و سياست ( فارسى )

فهرستى از تأليفات سيد احمد را استاد سيد محمد على روضاتى - دام ظله - بدست داده و نسخه‌هايى كه از هر كدام مىشناخته‌اند ، ياد كرده‌اند . از عناوين كتاب‌هاى او چنين به دست مىآيد كه وى در زمينهء فقه ، فلسفه ، تاريخ و نيز اديان و مذاهب آشنايى داشته و تأليفاتى از خود برجاى گذاشته است . در ميان اين آثار ، سه عنوان كتاب در ارتباط با مسيحيت و يك عنوان در ارتباط با عقايد يهود وجود دارد و نشان مىدهد كه سيد احمد علاقهء ويژه‌اى به اين مباحث داشته است . در اينجا مرورى بر سه اثر او در زمينهء مسيحيت خواهيم داشت ؛ اين آثار عبارتند از لوامع ربّانى ، مصقل صفا و لمعات ملكوتيه . اولين اثر او در ارتباط با ردّ مسيحيت كتاب لوامع اوست كه با دو عنوان لوامع ربّانى در ردّ شبه نصرانى و اللوامع الالهية شناسانده شده . همان گونه كه از نام كتاب بدست مىآيد ، كتاب مزبور در ردّ بر كتابى نوشته شده است . مؤلف ، عبارات آن كتاب را نقل و سپس نقد كرده است ؛ اما متأسفانه از نام آن كتاب ياد نكرده است . به گفتهء يك مستشرق ، اين اثر ، ردّ بر كتاب آينهء حق‌نما بوده است ؛ اما از آنجا كه وى در آغاز كتاب مصقل صفا مىگويد كه پس از تأليف لوامع ، كتابى از يك نصرانى كه در هند بوده به دست او رسيده و وى مصقل را در ردّ بر او نگاشته ؛ روشن مىشود كه مصقل ردّ بر آينهء حق‌نما است ، نه لوامع . « 1 » بنابراين سيد احمد پيش از آشنايى با كتاب گزاويه درگير ماجراى مسيحيت شده است . مؤلف كتاب فهرست نسخه‌هاى خطى كتابخانه‌هاى ايتاليا نوشته است كه نخست دلاواله در نوامبر 1621 م كتابى در ردّ بر اسلام نوشت و سيد احمد رساله‌اى در برابر آن نگاشت . « 2 » قاعدتا اين نوشته بايد همان لوامع ربّانى باشد . آغاز كتاب چنين است : مخفى نماند بر اصحاب ايمان و مشاعر ارباب بينش و عرفان ، سيّما بر حاميان حوزهء اسلام و حاويان مراتب فضل و احترام . . . كه در تاريخ شهر محرّم الحرام سنهء احدى و ثلاثين بعد الألف . . . بعضى از قسّيسان و رهبانان از فرنگيان متوجه بعضى از سخنان ، على سبيل الظن و طريق الحسبان ، در نفى نبوّت نبىّ الإنس و الجانّ و واقع نبودن تغيّر در اناجيل گرديده و متصدّى ذكر آن در رساله‌اى شده ، مطامح ظنون و مطارح عيونش گردانيده ، به گمان آنكه جواب آن بر دانشوران معالم انس و معتكفان صوامع قدس كه سرچشمه‌هاى جويبار هدايت و مطالع انوار درايتند متعذّر يا متعسّر است ، لامحاله اين كمينه مقدار و ضعيف بنده خاكسار - اقلّ المحتاجين الى رحمة اللّه الغنى - احمد بن زين العابدين العلوى على مسلك الاستعجال و منهج الارتجال متوجه ردّ آن شده و سخنان او را بعبارته نقل نموده و از كتاب‌هاى آسمانى كه نزد ايشان معتبرند مانند

--> ( 1 ) . حائرى ، عبد الهادى ، نخستين رويارويىهاى انديشه‌گران ايران ، ص 82 ( 2 ) . فهرست نسخه‌هاى خطى فارسى ، كتابخانه‌هاى ايتاليا ، ص 201